“Qlobal qeyri-sabitlik ölkələri öz müdafiələri haqqında daha çox düşünməyə sövq edir. Bu, çox güman ki, nüvə dövlətlərinin sayının artmasına səbəb olacaq”.
Cagdas.az “Musavat”a istinadla xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Dmitri Medvedyev “Kommersant” qəzetinə verdiyi müsahibədə bildirib.
2004-2008-ci illərdə Rusiya Federasiyasının prezidenti olmuş Medvedyev qlobal nizamda yaranan çatlaqları bir sıra ölkələri özlərini ən effektiv şəkildə necə müdafiə edəcəklərini düşünməyə sövq edəcəyini qeyd edərək deyib: “Bəzi ölkələrin öz müdafiələri üçün ən optimal variantın nüvə silahı əldə etmək olduğuna qərar verməsi mümkündür”.
“İnanıram ki, “nüvə klubu” ətrafındakı bütün narazılıqlara baxmayaraq, gələcəkdə genişlənməyə davam edəcək”, – deyə RF Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini yekunlaşdırıb.
Qeyd edək ki, hazırda “nüvə klubu”nun 9 üzvü var. Bunlar aşağıdakı dövlətlərdir: ABŞ, Rusiya, Çin, Böyük Britaniya, Fransa, Hindistan, Pakistan, Şimali Koreya və İsrail. Sonuncu dövlət nüvə silahına malik olduğunu etiraf etmir. İranın bu kluba üzv olmaq üçün çalışması isə beynəlxalq gərginlik predmetidir.
Bəs hansı dövlətlərin “kluba” üzv olmaq ehtimalı var? Pakistandan sonra qardaş Türkiyə də o sırada varmı?
Politoloq Yusif Bağırzadə Musavat.com-a bildirib ki, Dmitri Medvedyevin nüvə dövlətlərinin sayının artacağı ilə bağlı fikirləri təkcə siyasi ritorika deyil, mövcud beynəlxalq reallığın məntiqi nəticəsidir:
“Qlobal qeyri-sabitliyin artması, beynəlxalq hüququn selektiv tətbiqi və böyük güclərin təhlükəsizlik zəmanətlərinin etibarlılığının zəifləməsi bir çox ölkəni öz müdafiə mexanizmlərini yenidən düşünməyə vadar edir. Bu səbəbdən də nüvə klubu üzvlərinin siyahının genişlənməsi ehtimalı artıq açıq şəkildə müzakirə olunur. Xüsusilə, Ukrayna müharibəsi bir çox ölkələr üçün ciddi dərs oldu deyə bilərik. Ölkələr başa düşür ki, beynəlxalq memorandumlar və siyasi təminatlar real təhlükə qarşısında yetərsiz qala bilər. Bu isə nüvə silahını son və ən effektiv çəkindirici vasitə kimi yenidən gündəmə gətirir”.
Onun fikrincə, prinsip etibarilə potensial namizədlər arasında İranı da qeyd etmək mümkündür:
“Çünki İran texniki baxımdan artıq nüvə astanasında olan dövlət hesab olunur. Amma 12 günlük müharibə zamanı İranın nüvə istehsalı obyektlərinə vurulan zərbələr onların qısa müddətdə silaha sahib olma imkanlarını xeyli məhdudlaşdırıb. İndi də hərbi zərbə riski, sanksiyalar və regional eskalasiya ehtimalı İranı ehtiyatlı davranmağa məcbur edir. Buna baxmayaraq, İranın bu istiqamətdəki səyləri beynəlxalq gərginliyin əsas mənbələrindən biri olaraq qalır. Asiyada isə Cənubi Koreya və Yaponiya xüsusi diqqət çəkir. Hər iki ölkə nüvə texnologiyası, sənaye və elmi baza baxımından tam hazır vəziyyətdədir. Şimali Koreya faktoru, eləcə də ABŞ təhlükəsizlik zəmanətlərinə olan etimadın azalması bu ölkələrdə nüvə silahı ilə bağlı daxili müzakirələri gücləndirir. Siyasi qərar verildiyi halda, bu dövlətlərin nüvə klubuna daxil olması texniki baxımdan ən sürətli proseslərdən biri ola bilər”.
Mütəxəssis deyib ki, Yaxın Şərqdə isə Səudiyyə Ərəbistanı potensial namizəd kimi önə çıxır:
“Səudiyyə açıq şəkildə bəyan edib ki, İran nüvə silahı əldə edərsə, bu addımı cavabsız qoymayacaq. Pakistanla mümkün əməkdaşlıq ehtimalları da bu ehtimalı gücləndirən amillər sırasındadır”.
Türkiyəyə gəldikdə isə politoloq hesab edir ki, Türkiyə ilə bağlı məsələ daha incədir. Türkiyə hazırda nüvə silahı əldə etməyə yönəlmiş açıq siyasət yürütmür:
“Lakin inkişaf etmiş müdafiə sənayesi, raket texnologiyaları və nüvə energetikası sahəsində atılan addımlar ona orta və uzunmüddətli perspektivdə potensial imkanlar yaradır. Buna baxmayaraq, Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi ilə götürülmüş öhdəliklər, NATO üzvlüyü və mümkün siyasi-iqtisadi nəticələr Ankaranın bu məsələdə ehtiyatlı davranmasına səbəb olur”.
Y.Bağırzadə sonda vurğulayıb ki, nüvə klubunun genişlənməsi ehtimalı prinsipcə realdır və bu proses ideoloji ambisiyalardan çox, təhlükəsizlik boşluğunun məhsuludur.
