Yəmən husiləri rəsmi olaraq Yaxın Şərqdə davam edən müharibəyə qoşulduqlarını bəyan ediblər.
Qruuplaşmanın sözçüsü ilk hücum zamanı İsrailin həssas hərbi obyektlərinin ballistik raketlərlə hədəfə alındığını və əməliyyatın uğurla nəticələndiyini bildirib.
Çağdaş.Az bildirir ki, Globalinfo.az-a danışan Yaxın Şərq üzrə ekspert, politoloq Əlimusa İbrahimov deyib ki, husilər Qəzza müharibəsi dövründə də imkanlarını nümayiş etdiriblər:
“Qruplaşma kommersiya gəmilərinə 100-dən çox hücum təşkil edib və birbaşa İsrailə pilotsuz uçuş aparatları göndərərək hərbi potensialını ortaya qoyub.
Husi rəhbərliyi İsrailin kəşfiyyat imkanlarından ciddi şəkildə ehtiyat edir. 2025-ci ilin avqustunda İsrailin Sənaya endirdiyi zərbələr nəticəsində baş nazir və qərargah rəisi də daxil olmaqla 12 yüksək rütbəli husi rəsmisi öldürülüb. Bu hadisə İsrailin qruplaşma rəhbərliyini hədəf alma qabiliyyətini açıq şəkildə nümayiş etdirən ağır zərbə idi.
Husilər son bir il ərzində keçmiş düşmənləri olan Səudiyyə Ərəbistanı ilə həssas danışıqlar aparıblar. 2023-cü ildən etibarən tərəflər arasında etibarsız atəşkəs qüvvədədir və Ər-Riyad Yəməndə on ildən artıq davam edən vətəndaş müharibəsinə siyasi həll tapmağa çalışır. Husilərin İran-İsrail qarşıdurmasına birbaşa müdaxiləsi bu prosesi poza bilər.
Eyni zamanda, müharibəyə qoşulmaq husilərin iqtisadi dayaqlarını da təhlükə altına salar. Onların nəzarət etdiyi ərazilər artıq ağır iqtisadi böhran, artan aclıq və azalan xarici yardım təhlükəsi ilə üz-üzədir. Səudiyyə Ərəbistanının rəhbərlik etdiyi koalisiyanın hərbi əməliyyatları bərpa etməsi vəziyyəti daha da ağırlaşdırar.
İran da ilkin mərhələdə husilərin münaqişəyə qoşulmasını istəməyə bilər. Bu ölkənin xarici işlər naziri Abbas Əraqçi mart ayının əvvəlində açıq şəkildə bildirib: “Biz özümüzü müdafiə edə bilərik və bu prosesdə heç bir tərəfin iştirakını istəmirik.” Tehran hesab edirdi ki, husilərin müharibəyə daxil olması münaqişəni genişləndirəcək, Körfəz ölkələrini daha fəal şəkildə prosesə cəlb edəcək və İranın strateji mövqeyini zəiflədəcək.
Bu yanaşmanın presedenti də mövcuddur. 2025-ci ilin iyununda İsrail və İran arasında baş verən 12 günlük münaqişə zamanı husilər əsasən kənarda qalmış, yalnız qarşıdurma başa çatdıqdan sonra fəaliyyətlərini yenidən aktivləşdirmişdilər”.
Politoloqun fikrincə, son bir həftə ərzində baş verən üç əsas hadisə həm Sənada, həm də Tehranda strateji hesablamaların dəyişməsinə səbəb olub:
“Martın 27-də İsrail Hərbi Hava Qüvvələri İranın iki mühüm nüvə obyektinə – Ərakdakı Şəhid Xondab ağır su kompleksinə və Yəzd vilayətində yerləşən Ərdəkan sarı uran istehsalı zavoduna zərbələr endirdi. İsrail bu hücumların məsuliyyətini öz üzərinə götürərək Tehrana qarşı kampaniyanı daha da genişləndirəcəyini bəyan etdi. Husilər üçün bu, qırmızı xəttin keçilməsi demək idi. İranın nüvə proqramına yönəlmiş hücum əvvəlki zərbələrdən keyfiyyətcə fərqlənirdi.
İran rəsmiləri dərhal cavab veriləcəyini açıqladılar. Xarici işlər naziri Abbas Əraqçi də sosial şəbəkə hesabında paylaşım edərək İranın İsrailin bu addımlarına ağır cavab verəcəyini bildirdi. Növbəti gün husilərin raket hücumu bu koordinasiyalı reaksiyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Əlimusa İbrahimov
Münaqişə ABŞ üçün də ciddi itkilərlə müşayiət olunub. Martın 27-də İranın Səudiyyə Ərəbistanındakı Şahzadə Sultan Hava Bazasına endirdiyi raket zərbəsi nəticəsində azı 12 amerikalı hərbçi yaralanıb, onlardan ikisinin vəziyyəti ağırdır. Bir neçə hərbi təyyarəyə də ziyan dəyib. Ümumilikdə münaqişə zamanı ABŞ-ın 13 hərbçisi həlak olub. Bu vəziyyət husilərdə belə bir qənaət yarada bilər ki, Vaşinqton həddindən artıq yüklənib və onların müharibəyə qoşulmasına sərt reaksiya verə bilməyəcək.
Husilər həmçinin Qırmızı dənizdə, xüsusilə Bab əl-Məndəb boğazında kommersiya gəmiçiliyinə hücumları bərpa edəcəklərini bildiriblər. Qəzza müharibəsindən əvvəl bu marşrutdan hər il təxminən 1 trilyon dollar dəyərində yük daşınırdı. İranın Hörmüz boğazını faktiki olaraq bağlaması ilə eyni vaxtda husilərin Qırmızı dənizdə fəallaşması qlobal ticarət marşrutlarına ciddi zərbə vura bilər”.
Politoloq qeyd edib ki, 28 mart tarixində həyata keçirilən raket hücumu təkcə simvolik addım deyil:
“Husilər əvvəllər də uzunmüddətli və davamlı hərbi kampaniyalar aparmaq qabiliyyətlərini nümayiş etdiriblər. Qəzza müharibəsi dövründə onların Qırmızı dənizdəki fəaliyyəti bir ildən çox çəkdi və 100-dən artıq hücumu əhatə etdi.
Bab əl-Məndəb boğazının bağlanması gəmiçilik şirkətlərini Afrika ətrafından – Ümid burnu marşrutu ilə hərəkətə məcbur edə bilər. Bu isə daşınma müddətini həftələrlə uzadar və sığorta xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırar. Hörmüz boğazının da risk altında olması qlobal tədarük zəncirlərinə əlavə təzyiq yaradır.
Husilər eyni zamanda İsrail ərazisinə birbaşa raket və pilotsuz uçuş aparatları ilə hücumları genişləndirə bilərlər. Onların arsenalında Eylat və Təl-Əvivə çata bilən ballistik raketlər, eləcə də uzun mənzilli pilotsuz aparat sistemləri mövcuddur. 28 mart hücumu İsrailin müdafiə sistemlərini yoxlamaq məqsədi daşıyan kəşfiyyat xarakterli əməliyyat kimi də qiymətləndirilə bilər”.
Politoloqun qənaətinə görə, husilərin Yaxın Şərqdəki qarşıdurmaya gecikmiş şəkildə daxil olması zəiflik yox, hesablanmış strateji addımdır:
“Bir ay gözləməklə qruplaşma öz resurslarını qorudu, vəziyyəti təhlil etdi və ən uyğun anda müdaxilə etmək üçün mövqeləndi. 28 martda endirilən raket zərbəsi yeni cəbhənin açılması deyil, qarşıdakı həftələrdə genişlənə biləcək hərbi kampaniyanın başlanğıcıdır.
Husilərin eskalasiya üçün bir neçə variantı var: Qırmızı dənizdə gəmiçiliyə hücumlar, İsrailə qarşı raket və PUA zərbələri, eləcə də regiondakı ABŞ hədəflərinə hücumlar. Bu addımlar risklidir, lakin qruplaşmaya regional güc kimi mövqeyini gücləndirmək imkanı verir.
İsrail, ABŞ və onların Körfəz müttəfiqləri üçün husilərin müharibəyə daxil olması strateji vəziyyəti dəyişdirir. Tehran–Beyrut xətti boyunca uzanan qarşıdurma artıq Ərəbistan yarımadasına yayılır, qlobal dəniz ticarəti yolları isə potensial döyüş meydanına çevrilir. Münaqişə geniş regional xarakter alıb və onun yaxın perspektivdə bitəcəyi mümkün görünmür”.
