Planetimizin Günəş ətrafında hərəkəti ili, Ayın fazaları isə ay anlayışını formalaşdırdığı halda, həyatımızın mərkəzində yer alan yeddi günlük həftə sistemi göy cisimlərində konkret qarşılığa malik deyil. Fəsillər dəyişir, aylar sona çatır, lakin təqvimlərdə yeddi rəqəminin bu qədər hakim olması tamamilə insan düşüncəsinin və tarixin məhsuludur.
Riyazi baxımdan nə ayı tam bölən, nə də illə uyğunlaşan bu dövr min illərdir qlobal ritm kimi mövcudluğunu qoruyur. Müasir insanın həftəlik iş və istirahət rejimi əslində təbiətin deyil, qədim sivilizasiyaların bizə miras qoyduğu sistemin nəticəsidir.
Həftənin mənşəyini anlamaq üçün diqqəti Qədim Mesopotamiyaya yönəltmək lazımdır. Bir çox qədim mədəniyyət onluq sistemləri sınaqdan keçirsə də, babillilər və assuriyalılar göydə çılpaq gözlə görünən yeddi hərəkətli səma cismini müqəddəs hesab edirdilər. Günəş, Ay və həmin dövrdə məlum olan beş planet bu yeddi günlük sistemin əsasını təşkil edirdi. Hər ayın yeddinci gününü “sapattu” adlandıran babillilər bu gün Şənbə və ya “Şabat” kimi tanınan anlayışların təməlini qoymuş oldular. Bu inanc sistemi yəhudilik, xristianlıq və islam vasitəsilə yayılaraq dünyanın ortaq zaman ölçüsünə çevrildi.
On günlük həftələrdən astek təqvimlərinə qədər fərqli təcrübələr
Dünyanın hər yerində zaman anlayışı həmişə yeddi günlük ritmlə formalaşmayıb. Roma imperiyasının çatmadığı bölgələrdə tamamilə fərqli zaman sistemləri mövcud idi. Qədim Çində on günlük həftələr uzun müddət istifadə olunarkən, Mərkəzi Amerikanın qədim xalqları olan asteklər və mayalar “trecena” adlanan 13 günlük dövrlərə inanırdılar. Yavada beş günlük, xristianlıqdan əvvəlki Romada isə səkkiz günlük həftələr gündəlik həyatı tənzimləyirdi. Ən mürəkkəb sistemlərdən biri isə on fərqli həftə uzunluğunun iç-içə keçdiyi ənənəvi Bali təqvimi idi. Bu gün yeddi rəqəminin qələbəsi əslində dini və tarixi yayılmanın nəticəsi hesab olunur.
Tarix boyunca həftəni daha “məntiqli” və onluq sistemə uyğun etmək istəyənlər də olub. 1790-cı illərdə Fransa inqilabından sonra hər şeyin sistemli olması məqsədilə on günlük həftələrdən ibarət təqvim tətbiq edildi. Hətta bu sistemdə bir gün on saata, bir saat isə yüz dəqiqəyə bölünürdü. Napoleonun ailəsinə qədər təsir edən bu radikal dəyişiklik cəmiyyət tərəfindən qəbul edilmədi. İnsanlığın min illərlə formalaşmış vərdişlərini dəyişmək o qədər çətin idi ki, riyazi baxımdan “mükəmməl” görünən bu təqvim cəmi bir neçə ay ərzində tarixə qovuşdu.
Bu gün bazar ertəsi sindromu yaşayarkən və ya həftəsonunu səbirsizliklə gözləyərkən, əslində qədim babillilərin səmanı müşahidə edərək başlatdığı ritmin bir hissəsiyik. Təbiətdə heç bir konkret qarşılığı olmayan bu yeddi günlük dövr insan yaddaşına o qədər dərindən həkk olunub ki, onu dəyişdirmək demək olar mümkünsüzdür. Ola bilsin ki, gələcəkdə başqa planetlərdə koloniyalar qurulduqda zaman fərqli rəqəmlərlə ölçülsün, lakin o vaxta qədər təqvimlərdəki yeddi rəqəminin hökmü davam edəcək.//Demokrat.az
