Ölüm anlayışını anlamaq qabiliyyəti uzun müddət insanlara xas hesab olunurdu. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, təbiətdə yaşayan bəzi növlər ölümlə qarşılaşdıqda təəccüblü reaksiyalar da göstərirlər. Bəs hansı heyvanlar ölümü həqiqətən başa düşə bilər və bu davranışlar bizə nə deyir?
Cagdas.az bildirir ki, yeni məlumatlara əsasən, fillərin “yas ayinləri hər kəsi təəcübləndirir.
Bəs fil “yas ayinləri” necə kəşf edilib?
Keniyadakı Amboseli Fil Tədqiqat Layihəsinin qurucusu Sintiya Moss 50 illik müşahidə müddətində fillərin ölən qohumlarının sümüklərinə qarşı davranışlarını diqqətlə sənədləşdirib. Mossun tədqiqatına görə, fillər qohumlarının sümüklərini görəndə yeriməyi dayandırır, sümüklərə gövdələri ilə toxunur və uzun müddət səssiz qala bilirlər. Bu davranış o qədər ardıcıldır ki, bəzi fil qruplarının illər sonra eyni sümükləri ziyarət etməyə davam etdiyi müşahidə olunub.
Kolorado Dövlət Universitetindən Corc Vittemyer tərəfindən aparılan tədqiqatlar sübut edib ki, fillər yalnız sümüklərə deyil, həm də bu yaxınlarda vəfat etmiş qohumlarına oxşar reaksiyalar göstərirlər. Vittemyerin komandası ana fillərin ölü baldırlarını günlərlə daşıdığını, digər fil ailəsi üzvlərinin isə prosesi səssizcə müşahidə etdiyini qeydə alıb. Bu müşahidələr göstərir ki, fillər ölümü ani bir hadisə kimi deyil, davam edən bir proses kimi qəbul edirlər.
Primatların və Digər Növlərin Ölüm haqqında anlayışı varmı?
Tanatologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, ölümün anlayışı yalnız fillərlə məhdudlaşmır. Şimpanzelər həmçinin ölü balalarını daşımaq, təmizləmək və qorumaq kimi davranışlar nümayiş etdirirlər. Yaponiyadakı meymun koloniyalarında aparılan uzunmüddətli müşahidələr ana makakaların ölü balaları ilə günlərini keçirdiyini və digər qrup üzvlərinin bu vəziyyətə hörmətlə yanaşdığını ortaya qoyub.
Oxşar vəziyyətlər delfin ailələrində də müşahidə olunub. Tədqiqatçılar ana delfinlərin ölü balalarını suyun səthində daşıdığını və qrup bu müddət ərzində ananı qoruduğunu sənədləşdiriblər. Bu davranışlar sadəcə instinktiv reaksiyalar olmaya bilər, əksinə sosial əlaqələrin və itki anlayışının daha dərindən başa düşülməsini göstərə bilər.
Bu tapıntılar ölümün anlayışının təkamül mənşəyi haqqında vacib ipucları təqdim edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ölümü anlamaq qabiliyyəti birbaşa yüksək sosial zəka və empatiya qabiliyyəti ilə bağlıdır. Bu növlərin ortaq xüsusiyyəti onların mürəkkəb sosial strukturlara malik olmaları və uzun ömürləri boyunca güclü əlaqələr qura bilmələridir.
Heyvan davranışlarını ölümlə əlaqəli şəkildə öyrənmək bizə yalnız onların zehni qabiliyyətlərini anlamağa deyil, həm də insanın kədər proseslərinin təkamül əsaslarını və ölümlə mübarizə mexanizmlərini araşdırmağa kömək edir.(sfera.az)
