Tel-Əviv Universitetində hazırlanan yeni mRNA texnologiyası xərçəng hüceyrələrini “Troya atı” prinsipi ilə içəridən məhv edir – ilk sınaqlarda melanoma hüceyrələrinin 60 faizə qədəri yox olub.
Çağdaş.Az xəbər verir ki, İsrailin Tel-Əviv Universitetinin alimləri xərçənglə mübarizədə dünya tibbində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab edilə biləcək mühüm elmi nəticə əldə ediblər. Tədqiqatçılar bakterial toksini mRNA texnologiyası vasitəsilə birbaşa xərçəng hüceyrələrinə çatdıran yeni molekulyar sistem hazırlayıblar. Bu yanaşma nəticəsində xərçəng hüceyrəsi zəhəri özü istehsal edir və nəticədə öz-özünü məhv edir.
Alimlərin fikrincə, bu metod ənənəvi kimyaterapiyadan tamamilə fərqli işləyir. Əgər kimyaterapiya həm xəstə, həm də sağlam hüceyrələrə zərbə vurursa, yeni texnologiya yalnız hədəfə alınmış xərçəng hüceyrələrini sıradan çıxarmağa hesablanıb.
“Troya atı” prinsipi necə işləyir?
Araşdırmanın əsasını COVID-19 pandemiyası dövründə milyonlarla insanın tanış olduğu mRNA texnologiyası təşkil edir. Lakin bu dəfə mRNA orqanizmi virusdan qorumaq üçün deyil, xərçəng hüceyrəsini məhv etmək üçün proqramlaşdırılıb.
Tədqiqatçılar bakteriyaların – xüsusilə Pseudomonas ailəsinin istehsal etdiyi güclü toksini mRNA molekuluna kodlaşdırıblar. Daha sonra həmin mRNA lipid nanopartikulların içinə yerləşdirilib və xüsusi anticisimlərlə örtülüb.
Bu anticisimlər yalnız xərçəng hüceyrələrinin səthindəki müəyyən reseptorları tanıyır. Beləliklə, daşıyıcı sistem sağlam toxumalardan yan keçərək birbaşa şiş hüceyrəsinə daxil olur.
Ən maraqlı məqam isə bundan sonra başlayır.
Hüceyrənin daxilinə daxil olan mRNA bakterial toksinin istehsalını başladır. Başqa sözlə, xərçəng hüceyrəsi özü-özünün ölüm hökmünü icra edən zavoda çevrilir. Elə buna görə də alimlər bu yanaşmanı “Troya atı” mexanizmi adlandırırlar.
Araşdırmalar hələlik laboratoriya və heyvan modellərində aparılıb.
Melanoma – dəri xərçənginin ən aqressiv formalarından biri üzərində keçirilən sınaqlarda cəmi bir inyeksiyadan sonra xərçəng hüceyrələrinin 44–60 faizi tamamilə məhv olub.
Bundan başqa, ilkin nəticələr göstərir ki, sağlam hüceyrələr demək olar ki, zədələnmir. Məhz bu xüsusiyyət yeni metodu mövcud müalicə üsullarından fərqləndirən əsas üstünlüklərdən biri hesab edilir.
Kimyaterapiyaya alternativ ola bilərmi?
Mütəxəssislərin fikrincə, əgər klinik sınaqlar uğurlu nəticə verərsə, gələcəkdə bu texnologiya xərçəng müalicəsinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilə bilər.
Ənənəvi kimyaterapiya zamanı saç tökülməsi, immun sisteminin zəifləməsi, ürək, qaraciyər və digər orqanlara əlavə yük kimi çoxsaylı yan təsirlər meydana çıxır.
Yeni metod isə yalnız xəstə hüceyrəni hədəfə aldığı üçün bu problemlərin böyük hissəsini aradan qaldıra bilər.
Bununla yanaşı, alimlər bildirirlər ki, bu yanaşma gələcəkdə döş, ağciyər, bağırsaq, pankreas və digər xərçəng növlərinə qarşı da uyğunlaşdırıla bilər.
Bütün ümidverici nəticələrə baxmayaraq, alimlər ehtiyatlı danışırlar.
Hazırda texnologiya insanlar üzərində yox, yalnız heyvan modellərində sınaqdan keçirilib.
İnsanlarda klinik sınaqların başlanması üçün təhlükəsizlik və effektivlik baxımından daha geniş araşdırmalar tələb olunur.
Digər vacib məsələ bakterial toksinlərin yüksək gücə malik olmasıdır. Dozanın dəqiq hesablanması və yalnız xərçəng hüceyrələrinə çatdırılması bu texnologiyanın uğurunda əsas rol oynayacaq.
Bundan əlavə, uzunmüddətli müşahidələr nəticəsində xərçəng hüceyrələrinin bu müalicəyə qarşı müqavimət inkişaf etdirib-etdirməyəcəyi də araşdırılmalıdır.
*mRNA texnologiyası yeni mərhələyə keçir*
COVID-19 pandemiyası zamanı milyonlarla insanın həyatını xilas edən mRNA texnologiyası artıq yalnız infeksion xəstəliklərlə mübarizə vasitəsi deyil.
Son illərdə dünyanın aparıcı tədqiqat mərkəzləri bu platformadan xərçəng, genetik xəstəliklər və nadir patologiyaların müalicəsində istifadə imkanlarını araşdırırlar.
Tel-Əviv Universitetinin bu işi də həmin istiqamətdə atılmış ən perspektivli addımlardan biri hesab olunur.
İsrail son illərdə nanodərmanlar, gen terapiyası və RNA texnologiyaları sahəsində dünyanın aparıcı elmi mərkəzlərindən birinə çevrilib. Bu yeni tədqiqat da həmin mövqeni daha da gücləndirən mühüm nailiyyət kimi qiymətləndirilir.
Beləliklə, Tel-Əviv Universitetinin alimlərinin hazırladığı yeni molekulyar yanaşma xərçənglə mübarizədə tamamilə fərqli konsepsiya təqdim edir. Bakterial toksin mRNA vasitəsilə yalnız xərçəng hüceyrəsinə çatdırılır, hüceyrə zəhəri özü istehsal edir və nəticədə özünü məhv edir.
İlk nəticələr ümidverici olsa da, alimlər bunun hələ ilkin mərhələ olduğunu vurğulayırlar. İnsanlar üzərində klinik sınaqlar uğurla başa çatarsa, bu texnologiya gələcəkdə xərçəng müalicəsində həqiqətən də inqilabi dönüş nöqtəsinə çevrilə bilər./Musavat.com/
