Toy və yaslarla bağlı YENİ QAYDA – Nələr olacaq?
Azərbaycanın milli kimliyində və gündəlik həyatında əsrlər boyu xüsusi yer tutan toy və yas mərasimləri bu gün ciddi bir transformasiya dövrünü yaşayır. Əvvəllər kollektiv həmrəyliyin, qohumluq və qonşuluq münasibətlərinin sarsılmaz simvolu hesab olunan bu məclislər artıq sosial öhdəlikdən daha çox, bir çox vətəndaş üçün ağır iqtisadi yük və zaman itkisi kimi qəbul olunmağa başlayıb. Urbanizasiya prosesinin sürətlənməsi, insanların kənd mühitindən şəhər ritminə keçidi və rəqəmsal dünyanın gətirdiyi fərdiləşmə ənənəvi məclis mədəniyyətini sarsıdır.
Müasir dövrün insanı artıq öz vaxtını və büdcəsini daha rasional idarə etməyə çalışır, bu da yüzlərlə insanın qatıldığı dəbdəbəli toyların və israfçılıqla müşayiət olunan yas mərasimlərinin tədricən sadələşməsinə yol açır.
Xüsusilə gənc nəsil arasında müşahidə olunan fərdi azadlıqlara meyllilik, böyük xərclər tələb edən şənliklər əvəzinə daha yığcam mərasimlərə və ya nikahın sadə formada qeydə alınmasına olan marağı artırır. Bu proses mərasimlərin tamamilə yox olması deyil, onların müasir həyatın tələblərinə uyğunlaşaraq yenidən formalaşması kimi dəyərləndirilməlidir. İqtisadi gərginlik və inflyasiya təzyiqi insanları bu tip xərclərə daha skeptik yanaşmağa vadar etsə də, milli köklərə bağlılıq bu ənənələrin mahiyyətini qoruyub saxlayır, sadəcə formanı daha yığcam və məntiqli müstəviyə keçirir.
Cagdas.az xəbər verir ki,məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan sosioloq Əkrəm Əliyev qeyd edib ki, ənənəvi məclis mədəniyyətinin zəifləməsi cəmiyyətdəki sosial bağların qopmasının bir göstəricisidir: “İnsanlar artıq bir-birinə mənəvi ehtiyac duymaqdan ziyadə, iqtisadi və məişət qayğılarının əsirinə çevriliblər. Toylar səmimi şənliklərdən çıxıb bir növ ‘borc qaytarma’ və ya ‘status nümayişi’ meydanına çevrildiyi üçün insanlar bu məkanlarda mənəvi rahatlıq tapa bilmirlər.
Yas mərasimlərindəki israfçılıq və göstəriş isə kədərin mahiyyətini kölgədə qoyur ki, bu da cəmiyyətdə ciddi narazılıq doğurur. Biz artıq kütləvi yığıncaqlardan daha fərdi və qapalı həyat tərzinə keçirik ki, bu da gələcəkdə milli adət-ənənələrin yalnız formal xarakter daşımasına səbəb ola bilər”.
Məsələnin dini tərəfini şərh edən ekspert Kənan Rövşənoğlu qeyd edib ki, mövcud mərasim formaları çox vaxt həm dinin, həm də ağlımızın tələbləri ilə ziddiyyət təşkil edir: “İslam dini hər zaman sadəliyi və israfdan qaçmağı buyurur, lakin bizdəki yas və toy mərasimləri bəzən dini mahiyyətdən tamamilə uzaqlaşaraq bir növ rəqabətə çevrilir. Xüsusilə yas mərasimlərində qurulan dəbdəbəli süfrələr, verilən ehsanların nümayişkaranə olması həm şəriət baxımından bəyənilmir, həm də iqtisadi durumu zəif olan ailələr üçün dözülməz bir yük yaradır”. Onun sözlərinə görə, cəmiyyətdə yaranan bu yeni münasibət əslində bir növ daxili etirazdır: “İnsanlar artıq anlayırlar ki, süni təmtəraq nə rəhmətə gedənin ruhuna bir fayda verir, nə də yeni qurulan ailənin xoşbəxtliyini təmin edir. Dinimiz də tövsiyə edir ki, həm şadlıq, həm də kədər anlarında insanları incitməyən, onları borca salmayan və mənəviyyatı ucaldan yollar seçilsin. Hazırkı sadələşmə meylləri əslində dinin özünə qayıdış və xurafatdan uzaqlaşma kimi də qəbul edilə bilər”.
