Ailə qurduqdan sonra ərinin valideynlərinə məxsus evdə yaşayan və iki uşağı olan qadın boşanma zamanı həmin evdən pay tələb edə bilərmi? Bu sual əmlak və ailə münasibətləri ilə bağlı müraciətlər arasında tez-tez gündəmə gəlir. Hüquqşünasların izahına görə, belə hallarda ilk növbədə evin mülkiyyətçisinin kim olduğu, qadının həmin yaşayış sahəsinə hansı əsasla köçürüldüyü və onun adına hər hansı istifadə hüququnun rəsmiləşdirilib-rəsmiləşdirilmədiyi müəyyən edilməlidir.
Cagdas.az-ın məlumatına əsasən , əgər ev qaynatanın və ya qaynananın şəxsi mülkiyyətidirsə, gəlinin həmin evdə ailə üzvü kimi yaşaması avtomatik olaraq ona ev üzərində mülkiyyət payı vermir. Başqa sözlə, gəlinin illərlə həmin ünvanda yaşaması, orada qeydiyyatda olması və uşaqlarının da həmin evdə böyüməsi mülkiyyət hüququnun yaranması üçün öz-özlüyündə kifayət etmir. Daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət və digər əşya hüquqları qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş qaydada dövlət qeydiyyatına alınmalıdır. Burada qeydiyyat məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Şəxsin evdə qeydiyyatda olması onun həmin evin sahibi və ya avtomatik payçısı olması demək deyil. Qeydiyyatla mülkiyyət hüququ və yaşayış sahəsindən istifadə hüququ ayrı-ayrı hüquqi anlayışlardır. Qeydiyyatdan çıxarılma məsələsi də ayrıca hüquqi prosedurlara tabedir və yaşayış sahəsindən istifadə hüququna xitam verilməsi müəyyən hallarda məhkəmə qərarı ilə həyata keçirilə bilər.
Hüquqşünasların diqqət çəkdiyi digər məsələ isə istifadə hüququdur. Əgər gəlinin həmin evdən istifadə hüququ ayrıca hüquqi əsasla tanınıbsa, vəziyyət dəyişə bilər. Mülki Məcəllənin 228-ci maddəsində nəzərdə tutulan istifadə hüququ müəyyən şərtlərlə notariat qaydasında təsdiqlənmiş razılaşma və daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydiyyatla yarana bilər. Belə hüquq mövcud olduqda, söhbət artıq sadəcə “bu evdə yaşayırdı” faktından deyil, hüquqi baxımdan qorunan istifadə hüququndan gedir.Belə hüququn xitamı da özbaşına həyata keçirilə bilməz. Qanunvericilikdə müəyyən hallarda istifadə hüququna məhkəmə qaydasında, o cümlədən müvafiq kompensasiya ödənilməsi yolu ilə xitam verilməsi imkanları nəzərdə tutulur. Buna görə də gəlinin evdə yaşaması ilə onun həmin ev üzərində hüququnun olması məsələsi bir-birindən fərqləndirilməlidir.
Boşanma zamanı isə əsas məsələ ər-arvadın birgə əmlakı ilə üçüncü şəxsin, yəni qaynatanın və ya qaynananın şəxsi əmlakının qarışdırılmamasıdır. Əgər ev əvvəldən qaynatanın adına olubsa və ər həmin evin mülkiyyətçisi deyilsə, ər-arvad arasında əmlak bölgüsü aparılarkən həmin evin avtomatik olaraq bölünməsi mümkün deyil. Çünki boşanan şəxslərin birgə əmlakının bölünməsi ilə ərinin valideyninə məxsus əmlaka iddia etmək tamamilə fərqli hüquqi məsələlərdir.İki uşağın olması da avtomatik şəkildə ananın qaynata evinə mülkiyyət payı əldə etməsi nəticəsini yaratmır. Uşaqların yaşayış yeri, aliment, onların təminatı və digər ailə-hüquqi məsələlər boşanma prosesində ayrıca qiymətləndirilə bilər. Lakin uşaqların həmin evdə yaşaması evin mülkiyyətçisinin hüququnun avtomatik olaraq uşaqların və ya gəlinin adına keçməsi demək deyil.
Eyni zamanda, ailə daxilində illər ərzində formalaşmış münasibətlər də hüquqi sənədlərlə qarışdırılmamalıdır. Qaynatanın gəlininə “bu evdə yaşaya bilərsən” deməsi ilə rəsmi qaydada tanınmış istifadə hüququnun yaranması eyni şey deyil. Əgər belə hüquq notariat sənədi, dövlət reyestrində qeydiyyat və ya digər qanuni əsasla rəsmiləşdirilməyibsə, konkret vəziyyət ayrıca araşdırılmalıdır. Məhkəmə mübahisəsi yarandıqda isə tərəflərin təqdim etdiyi sənədlər, əmlakın hüquqi statusu və istifadə hüququnun yaranmasına əsas olan hallar qiymətləndirilir.Bu səbəbdən boşanmaq istəyən və qaynata evində yaşayan şəxsin “mən burada yaşamışam, deməli evdən payım var” və ya əksinə, “ev mənim adıma deyil, deməli heç bir hüququm yoxdur” qənaətinə tələsik gəlməsi düzgün deyil. Əvvəlcə evin çıxarışının kimə məxsus olduğu, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində hansı məlumatların yer aldığı, həmin şəxsin qeydiyyat vəziyyəti və istifadə hüququ ilə bağlı hər hansı sənədin olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir.
Yəni belə mübahisələrdə həlledici məsələ qadının gəlin olması və ya iki uşağının olması deyil, əmlakın hüquqi statusu və həmin şəxsin bu əmlak üzərində hansı hüquqa malik olmasıdır. Hüquqşünaslar da vətəndaşlara məhz bu sənədləri araşdırmadan evdən pay tələb etmək və ya istifadə hüququnun olmadığını düşünərək hər hansı addım atmamağı tövsiyə edirlər.(oxu24.com)
