Son dövrlər dünyada baş verən müharibələr və onların yaratdığı ekoloji fəsadlar fonunda iqlim fəallarının mövqeyi ilə bağlı mövzu gündəmə gəlib. Xüsusilə müharibələrin səbəb olduğu hava və su çirklənməsi, meşələrin məhv olması, neft sızmaları və digər ekoloji fəsadların iqlim gündəliyində nə dərəcədə əks olunması müzakirə edilir.
İqlim dəyişikliyi adı altında bu gün nə baş verir? Müharibələrin yaratdığı ekoloji fəsadlar niyə iqlim gündəliyində əvvəlki qədər geniş müzakirə olunmur və burada siyasi amillərin rolu nə dərəcədədir?
Cagdas.az Publika.az-a istinadən xəbər verir ki, bu barədə ekoloq Qorxmaz İbrahimli danışıb. O deyib ki, müharibələrin iqlim dəyişikliyinə təsiri heç də birbaşa müharibələrin özündən ibarət deyil:
“Son dövrlərdəki müharibələrin əksəriyyəti lokal xarakter daşıyır. Burada əsas məsələ müharibələri qidalandıran sənaye sahələrinin, xüsusilə silah və hərbi texnika istehsalının ətraf mühitə vurduğu zərərdir. Ekologiyanı çirkləndirən əsas amillərdən biri müharibə sənayesidir. Silahların, tankların, hərbi texnikanın istehsalı, onların istifadəsi, bombardmanlar və partlayışlar atmosferə və ətraf mühitə ciddi ziyan vurur. Nüvə silahlarının təsiri isə daha ağır və uzunmüddətli xarakter daşıyır. Məsələn, Naqasakiyə atom bombasının atılmasından uzun illər keçməsinə baxmayaraq, həmin hadisənin fəsadları bu gün də xatırlanır”.
Ekoloq bildirib ki, iqlim dəyişikliklərinə həm antropogen, həm də təbii amillər təsir göstərir:
“Vulkanlar, zəlzələlər, ildırımlar və onların səbəb olduğu meşə yanğınları da təbiətə ciddi təsir edir. Lakin insan fəaliyyəti ilə bağlı amillər xüsusilə böyük əhəmiyyət daşıyır. Kömür istehsalı və istifadəsi, neft, qaz, dizel və mazut kimi fosil yanacaqların yandırılması atmosferə böyük həcmdə istixana qazlarının buraxılmasına səbəb olur. Ağır sənaye də ətraf mühitin çirklənməsində mühüm rol oynayır. Digər tərəfdən, kənd təsərrüfatında saxlanılan milyardlarla iri və xırdabuynuzlu heyvanın buraxdığı metan qazı da iqlim dəyişikliyinə təsir edən amillərdəndir”.
Q.İbrahimlinin sözlərinə görə, insan sivilizasiyasının inkişafı ilə əlaqədar sənayenin formalaşması və müxtəlif texnologiyaların meydana çıxması da ekoloji proseslərə təsir göstərib:
“Son dövrlərdə isə müharibələr zamanı istifadə olunan tanklar, hərbi texnika, raketlər, bombalar və digər silahlar ətraf mühitə əlavə yük yaradır. Bununla yanaşı, meşə yanğınları, xüsusilə qəsdən törədilən yanğınlar da ekosistemlərə ciddi zərər vurur. Bütün bu amillərin hər biri ayrı-ayrılıqda iqlimə və ekologiyaya təsir göstərir”.
Müsahib təəssüf hissi ilə deyib ki, ekoloqların illərdir səsləndirdiyi həyəcan təbilinə lazımi səviyyədə qulaq asılmır:
“Doğrudur, böyük ekoloji konfranslar keçirilir, müxtəlif tədbirlər həyata keçirilir. Lakin əsas sənaye dövlətlərinin bu məsələdə xüsusi məsuliyyəti var. ABŞ, Rusiya, Çin kimi böyük dövlətlərin atacağı addımlar iqlim dəyişikliklərinin sürətinin azaldılmasında mühüm rol oynaya bilər. Əslində, böyük dövlətlər istəsələr, birgə səylərlə iqlim dəyişikliklərinin mənfi təsirlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkündür. Bunun üçün ilk növbədə ağır sənayedən və fosil yanacaqlardan asılılığın azaldılması, ətraf mühitin qorunması və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi istiqamətində daha ciddi addımlar atılmalıdır. İqlim dəyişikliklərinin fəsadları isə artıq müxtəlif sahələrdə özünü göstərir. Bu proses insanların sağlamlığına, heyvanların yaşayış areallarının kiçilməsinə, təbiətin dəyişməsinə, meşələrin məhv olmasına və buzlaqların əriməsinə səbəb olur. Bu mənada iqlim dəyişikliyi artıq gələcəyin deyil, bu günün ciddi ekoloji problemlərindən biridir”.
Globalinfo.az xatırladır ki, böyük dövlətlərin və beynəlxalq qurumların təşkilatçılığı ilə hər il iqlim dəyişikliyi adı altında tədbirlər keçirirlər. Bununla da ekologiyanın qayışına qaldıqları görüntüsü yaradılır. Yaşıl enerjiyə keçidlər bağlı təkliflər səsləndirilir. Amma həmin dövlətlər planetin müxtəlif yerlərində müharibələr aparır, təbii sərvətləri, mineral ehtiyatları, yaşıllığı, məhv edən işlər görür. Çaylar, dənizlər, okeanlar toksikləşdirilir, hava çirkləndirilir. Beynəlxalq təşkilatlar da bu faciəvi proseslərə seyrçi qalır. Görüntü xatirinə verilən bəyanatlar isə heç bir təsir gücünə malik olmur.
Bəşəriyyətin üzləşdiyi mənzərə isə deməyə əsas verir ki, dünyanın sonu yaxınlaşır. Planet hər tərəfdən mühasirəyə alınmış vəziyyətə gətirilib.
