Respublikamızın daxili bazarında ərzaq təhlükəsizliyi və qidaların tərkibi ilə bağlı narahatlıq doğuran tendensiyalar getdikcə dərinləşir. Dövlət Gömrük Komitəsinin cari ilin ilk yeddi ayının nəticələri üzrə açıqladığı rəsmi rəqəmlər ölkəyə gətirilən yağların strukturunda kəskin və təhlükəli dəyişikliklərin baş verdiyini üzə çıxarır.
Statistikaya görə, 2026-cı ilin yanvar-iyul dövründə xaricdən alınan təbii kərə və süddən hazırlanan digər yağların ümumi həcmi təxminən 9.3 faiz azalaraq 1 548 ton geriləyib. Bunun fonunda yerli daxili istehsalda da heç bir irəliləyiş qeydə alınmayıb, əksinə, süd yağlarının istehsal göstəriciləri 10 faizə yaxın azalıb.
Maraqlı və bir o qədər də düşündürücü məqam odur ki, eyni zaman kəsiyində ölkə sərhədlərindən içəri daxil olan ümumi bitki və heyvan mənşəli piy və yağların miqdarı kəskin şəkildə – 17.8 faiz (və ya 15 769 ton) artım göstərib. Hətta bu kateqoriyadan olan məhsulların idxal həcmi ənənəvi kərə yağı idxalını təxminən yeddi dəfə üstələyib.
Xüsusilə insanların sağlamlığına birbaşa təsir edən palma yağı və onun müxtəlif bərk fraksiyalarının ölkəyə daşınmasında görünməmiş rekord qeydə alınıb. Təkcə cari ilin ilk yarımilində Azərbaycana təxminən 14 592.7 ton palma yağı gətirilib ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə təsirli şəkildə 19.5 dəfə çoxdur.
İqtisadçı Eyyub Kərimlinin təhlillərinə görə, bu cür bənzərsiz rəqəmlər bazarda istehlakçıların cibinə uyğun olaraq daha keyfiyyətli südmənşəli məhsullardan ucuz sintetik və bitki yağlarına doğru kütləvi sürüşmənin baş verdiyini göstərir. Ekspert qeyd edir ki, burada söhbət bütövlükdə kərə yağlarının tamamilə sıradan çıxmasından getməsə də, xüsusilə qənnadı məmulatları, şirniyyat və müxtəlif yarımfabrikatların istehsalında maya dəyərini minimuma endirmək istəyən iş адamlannın məhz palma yağına üstünlük verməsi tələbatı dəfələrlə artırıb.
Maraqlıdır ki, gömrük rəqəmlərində kərə yağının bir kiloqramının orta idxal qiymətində ucuzlaşma – təxminən 6.3 ABŞ dolları (illik müqayisədə 7.3 faiz ucuzlaşma) müşahidə olunsa da, sahibkarlar yenə də daha ucuz başa gələn texniki yağlara üz tutur. Bəs görəsən, süfrələrimizin əsas tərkib hissəsi olan bu məhsullardakı kəskin dəyişikliyin arxasında hansı gizli səbəblər dayanır və əhali nə yeyir?
Cagdas.az bildirir ki, məsələ ilə bağlı NOCOMMENT.az-a danışan qida eksperti Fərid Səfərov qeyd edib ki, palma yağının idxalındakı bu misli görünməmiş artım daxili bazarda istehlak mədəniyyətinin təhrif olunmasına və gizli saxtalaşdırma hallarının miqyasının genişlənməsinə işarədir:
“Statistikada görünən rəqəmlər sadəcə rəsmi rəqəmlər deyil, həm də süfrələrimizə gələn təhlükənin miqyasını göstərən siqnaldır. Palma yağının ölkəyə 20 dəfəyə yaxın çox gətirilməsi o deməkdir ki, bu məhsul artıq təkcə çörək-bulyon sənayesində deyil, gündəlik istehlak etdiyimiz süd məhsullarında, pendirlərdə, kəsmiklərdə və müxtəlif yağ qarışıqlarında kütləvi şəkildə istifadə olunur. İstehsalçılar maya dəyərini aşağı salmaq və daha çox gəlir əldə etmək üçün təbii süd yağlarını gizli şəkildə bu texniki yağlarla əvəzləyirlər. İstehlakçı isə adətən aldığı məhsulun əslində nə ilə qidalandığını bilmir.”
Onun sözlərinə görə, ucuz başa gələn bu növ bitki yağlarının insan bədənində həzm olunması çətindir və uzunmüddətli perspektivdə ürək-damar xəstəlikləri başda olmaqla ağır sağlamlıq fəsadlarına yol açır:
“Təəssüf ki, nəzarət mexanizmlərinin müəyyən sahələrdə zəif olması sahibkarlara əhali ilə manipulyasiya etmək imkanı verir. Əgər idxal olunan kərə yağının qiyməti aşağı düşdüyü halda belə palma yağına tələbat misli görünməmiş şəkildə artırsa, deməli, söhbət sırf kommersiya maraqlarından və istehlakçıların aldadılmasından gedir. Vətəndaşlarımız aldığı ərzağın tərkibinə qarşı daha diqqətli olmalı, dövlət qurumları isə qida təhlükəsizliyi istiqamətində yoxlamaları sərtləşdirməlidir. Əks təqdirdə, yaxın gələcəkdə cəmiyyət olaraq sağlamlıq baxımından çox ağır bədəl ödəyəcəyik
